بزرگ و كوچك در آن هست تماشا كند . چسبيده به ديوار مسجد پلكانى است كه با پائين رفتن از آن به حياط كوچكى مىرسند كه در ديوارهاى بلند محصور است و استخر ديگرى ، كوچكتر از استخر بيرون مسجد ، سراسر سطح آن را فراگرفته است . اين استخر پر از ماهى است و چنان رام كه مىتوان آنها را با دست گرفت . اما هيچكس به چنين كارى دست نمىزند زيرا اين ماهيها ، همچون ماهيهاى استخر بيرون مسجد ، نظر كرده و مقدس به حساب مىآيند . كمى پائين‌تر از مسجد ، از آب همين نهر براى شستن لباس استفاده مىشود . شيرازيان بسيار ديندارند و در خارج و داخل شهر مساجد بسيار هست كه برخى از آنها ساختمانى بزرگ و فاخر دارند و بخصوص بزرگترين آنها ظرفيتى فوق العاده و گلدسته‌اى بسيار زيبا و مرتفع‌تر از گلدسته‌هاى ديگر مساجد دارد . اين گلدسته‌ها كه القرناس « 115 » ناميده مىشوند نوعى برج يا منار ناقوس‌اند ، باريك و مرتفع ، كه پيرامون قسمت فوقانى آنها دو سه راهرو روبروى هم ساخته شده است و مروجين « 116 » كه در زمرهء روحانيانند ، در حالىكه مناره را دور مىزنند تا صدايشان به هر سو برسد ، روزى سه‌بار با لحنى بسيار روشن و موقر در اين گلدسته‌ها اذان مىگويند . در داخل و خارج شهر ، به غير از مساجد ساختمانى نيست كه بتواند با ساختمانهاى اروپا برابرى كند . زيرا باستثناى دو سه خانهء شاهى كه يكى از آنها در شهر و دوتاى ديگر در حومه واقع است و سفير در يكى از آنها كه بتفصيل درباره‌اش سخن گفته‌ايم مسكن داشت ، خانهء قابل ملاحظهء ديگرى در شيراز وجود ندارد . خانهء خان يا سلطان ، اگرچه از خارج جالب نظر نيست ، بسيار بزرگ و براى سكونت مناسب است و گذشته از راهروها و باغ و باغچه‌ها اطاقهاى زيادى دارد كه ديوارهاى آنها منقش و طلاكارى است . خانه‌هاى ديگر ، حتى خانه‌هاى بزرگان شهر كوچك و زشت‌اند

--> ( 115 ) alcornas : گويا القرناس ، مناره باشد . - م . ( 116 ) نويسنده بجاى مؤذن لغت مروج را به كار برده است . - م .